Afet Ve Hemşirelik

0
1
blank

Afet Nedir?
İnsanlık için; fiziksel ,ekonomik ve sosyal kayıplar oluşturan, normal yaşamı ve insan faaliyetlerini durduran ya da kesintiye uğratarak topluluğu etkileyen doğal veyahut insan kaynaklı olaylara afet adı verilir. Afetler, toplumları sağlık, altyapı ve çevre açısından olumsuz yönde etkileyip ölüm, fiziksel yaralanma ve engellilikten psikososyal strese kadar değişen sonuçları uzanan bir durumdur. Risk yönetimi önlemleri benimsenerek afetlerin etkisi önlenebilir veya azaltılabilir. Bunlar genel kapasiteler üzerine üzerine hazırlanarak planlama, eğitim ve öğretimle ilgili uygun eylemlerle harekete geçilir.(1)
Afet Neden ve Nasıl Oluşur?
Afetler doğa ya da insan kaynaklı olup bölgesel veya geniş kapsamda olabilmektedir. Deprem, sel, heyelan, kasırga, kuraklık, tsunami ve volkanik olaylar doğal afetlere; savaş, göç, terör, ulaşım kazaları, yangınlar ve şiddet olayları da insan kaynaklı afetlere örnek olarak verilebilir. Deprem, fırtına ve salgın gibi afetler kısa sürede meydana gelirken, kuraklık, doğal kaynakların tükenmesi, kontrolsüz kentleşme, iklim değişikliği, ekonomik çöküş ve politik sorunlar gibi afetlerin oluşması geniş bir zamana yayılmaktadır. (2,3)
Türkiye, tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası ve meteorolojik özellikleri gibi sebeplerle, her daim çeşitli doğal afet tehlikelerine sahip olan bir ülke olmuştur. Depremlerin en önemli afet olduğu ülkemizde nüfusun %92’si, yerleşim bölgelerinin % 95’i ve sanayi tesislerinin önemli bölümü bu deprem bölgelerinde bulunmaktadır.(1)
Afet Eğitimi
Afetin ilk özelliği doğal olması, ikincisi can ve mal kaybına neden olması bir diğeri ise çok kısa zamanda meydana gelmesi ve son olarak da başladıktan sonra insanlar tarafından engellenememesidir. Bu yüzden bizim bir afet durumundan önce bilinç kazanıp bu süreçten en az zararla kurtulma hedefinde olmalıyız. Afet sonrası ilk 24-48 saatlik dönemde yerel halk tarafından hafif arama kurtarma teknikleri ve temel yaşam desteği bilgisi ile yaralıların büyük bir çoğunluğu kurtarılabilir. Acil ve afet durumlarının bilincinde olmak, acil eylem planlarının basamaklı bir şekilde ve işbirliği içerisinde uygulanması, acıların ve afetin etkilerinin azaltılması veya önlenmesi açısından önem taşımaktadır. (4,5)
Eğitim bireylerin ve toplumların zarar görebilirliğini azaltan temel bir faktördür. Afetler meydana geldiğinde toplumun iyileşebilmesi için hazırlıklara, alternatiflere ve desteğe ihtiyacı olmakla birlikte, çeşitli yetenekler ve teknik uzmanlıklar bireylerin afetlerin etkilerinden kurtulmalarını kolaylaştırmaktadır.(6)
Eğitimin hayatın her alanında, doğru davranışın edinilmesi sürecindeki etkisi bilinmektedir. Yıllardır afetler karşısında hala yetersiz kalınmasında, afet sırasında ve afet sonrasında çok sayıda can ve mal kaybı yaşanmasında bilinçsiz davranışlar yani alınmamış eğitimler en etkili unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Gerek ilk ve orta eğitimde gerekse yüksek öğrenimde afet eğitiminin yeterince yer almaması, afet riski çok yüksek olan Türkiye’nin kayıplarının artmasına neden olacaktır.(1)
Afet Türleri
Ülkemizde en sık görülen meteorolojik karakterli doğal afetler dolu, sel, taşkın, don, orman yangınları, kuraklık, şiddetli yağış, şiddetli rüzgâr, yıldırım, çığ, kar ve fırtınalardır. Dünya Meteoroloji Örgütüne (WMO) göre sadece 1980’li yıllarda dünyada 700,000 kişi meteorolojik afetlerden dolayı hayatını kaybetmiştir .
Doğal Afetler:
Yavaş gelişen doğal afetler; şiddetli soğuklar, kuraklık, kıtlık vb.
Ani Gelişen Doğal Afetler; deprem, seller, su taşkınları, toprak kaymaları, kaya düşmeleri, çığ, fırtınalar, hortumlar, volkanlar, yangınlar vb.
İnsan Kaynaklı Afetler;
Nükleer, biyolojik, kimyasal kazalar-taşımacılık kazaları-endüstriyel kazalar-aşırı kalabalıktan meydana gelen kazalar-göçmenler ve yerlerinden edilenler vb. (7)
Genel anlamda bakıldığında önceliği ülkemizde yaşanması yüksek ve yaşanmış olan afet türlerini inceleyerek başlanır. Afet İşleri Genel Müdürlüğü kaynaklarından yararlanarak, konut yıkımları verilerinden yararlanarak yaptıkları çalışmada, ülkemizi etkileyen en önemli afetin depremler olduğu görülmektedir. Depremleri, heyelan, sel, kaya düşmesi ve çığların neden olduğu kayıplar izlemektedir. (1,5)
Deprem
Yer kabuğunun derin katmanlarının kırılıp yer değiştirmesi ya da yanardağların püskürme durumuna geçmesi nedeniyle oluşan sarsıntılardır. Depremle iç içe yaşayan ülkeler depremin neden olacağı olumsuz etkilere karşı hazırlıklı olmak zorundadır. Ülkemiz topraklarının %92’sinin deprem riski taşıdığı, nüfusumuzun da %95’inin bu bölgeler üzerinde yaşadığı bilinmektedir. Bu sebeple toplumumuzun deprem öncesi eğitimi alıp afet anı ve sonrasında süreci iyi yönetebilmek amacıyla önem taşımaktadır. (8)

blank

Yapı Konuları (Yapısal Tehlikeler): Olası bir deprem sırasında yapıların yıkılması sonucunda doğabilecek can kaybı ve yaralanmaları en aza indirecek en temel konu; inşaat yönetmeliklerine uygun yapılarda yaşamaktır. İnşaat yönetmeliklerine uygun yapılmış yapılar, olası depremlerde hasar alabilirler ancak yıkılmazlar. Oturduğumuz ya da taşınacağımız binaların inşaat yönetmeliklerine uygun yapılıp yapılmadığını öğrenmeliyiz. Eskiden inşa edilmiş yapıların, deprem yönetmeliğine uygunluğu testlerle anlaşılmaktadır. Yapının yönetmeliğe uygun olmadığının anlaşılması halinde, yeniden yapma ya da güçlendirme yoluna gitmemiz hayati önem taşır. Yapacağımız yeni binaları inşaat yönetmeliğine uygun yapmalıyız. .(3,9)
Mobilya, Ev Eşyaları, Tesisatlar (Yapısal Olmayan Tehlikeler): 17 Ağustos 1999 depremi sonrasında Boğaziçi Üniversitesi tarafından yapılan araştırmada; deprem sırasındaki can kayıplarının %3’ünün ve yaralanmaların %50’sinin eşyaların devrilmesi, cam kırılmaları ya da tesisatlarda gerçekleşen sorunlardan kaynaklandığı bildirilmiştir. Yatak ve oturma gruplarını, cam kenarlarından ve üzerimize devrilebilecek cisimlerden uzakta konumlandırmalıyız. Ağır cisimleri,dolapların alçak raflarına. Dolap, kütüphane, mutfak dolabı gibi yüksek mobilyalar ile beyaz eşyaları arkasındaki duvara sabitlememiz deprem anında devrilmelerini engelleyecektir. Tüm sabitleme işlemleri sırasında çivi yerine vida ve dübel, resim asmada ise kancalı vida ve dübel kullanmalıyız. Eşyalar dolapların içinden düşerek zarar verebilirler. Kapaklı dolaplarda tekne ve karavanlar için üretilen dolap kulpları gibi kilitli kulplar bulunması, eşyaların dökülmesini ve zarar vermesini engelleyecektir. Basınçlı gaz içeren tüm tüpleri (LPG mutfak tüpü, oksijen tüpü vb.) istediğimizde rahatça sökebilecek ancak kazayla açılmayacak şekilde duvara sabitlememiz gerekmektedir. Sobaları yere, borularını ise tavan ve duvarlara sıkıca sabitlememiz, bir deprem sırasında devrilerek yangına ve gaz zehirlenmesine neden olmalarını engelleyecektir. Tavanda avize olarak nispeten hafif ve zor kırılan modelleri tercih etmemiz gerekmektedir. Doğru şekilde dübel ve çengel vida ile monte etmemiz halinde bunların düşme riskini azaltabiliriz. Pencerelerin dışına herhangi bir sabitleme olmaksızın konulan saksı gibi malzemeler, bir deprem sırasında düşerek, aşağıda bulunan kişilere zarar verebilir. Bu nedenle pencere dışına aşağıya düşebilecek malzemeleri koymamalı ya da koyduklarımızı sabitlemeliyiz. İşyerlerindeki bilgisayarların kasalarını yer seviyesinde tutmamız ve masa üzerindeki monitörleri sabitlememiz, olası maddi hasarın azalmasına yardımcı olacaktır.(9,10)

Deprem sırasında farklı ortamlarda (ev, işyeri, okul, trafik, açık alan, deniz kenarı vb.) depreme yakalanılması halinde yapılacakların belirlenmesi ve tüm aile üyelerince paylaşılması, deprem sırasında yapılması tavsiye edilen Yat/Çök – Kapan/Korun- Tutun uygulaması için evin tüm odalarında en emniyetli yerlerin tespit edilmesi, belirlenen maddelerin tüm aile üyeleri tarafından tatbikatla uygulanması önerilmektedir. Okullarda bu tür bir afetle karşılaşıldığında da nasıl davranılması gerektiği daha öncesinde müfredatlarda öğretilen afet eğitimine ek okul yönetmeliğinin önceden planlanmış afet tatbikatında belirlenmiş yöntemler uygulanmalıdır. (7,9) Afet halinde ihtiyaçlara yönelik bir Acil Durum Seti (72 Saatlik Yeterlilik Seti) hazırlanmalıdır. İçerisinde su, yiyecek, kolay bozulmayacak (konserve vb.), ilk Yardım Seti pilli radyo ve yedek pilleri, el feneri (yedek pil ve ampulleri ile), battaniye, nakit para, kibrit / çakmak, kalem, kağıt, düdük, hijyenik ped, sigorta poliçeleri, bonolar, hisse senetleri, kontratlar, senetler, pasaportlar, sigorta kartları, doktor kayıtları vb. kişiye özel değerli eşyaların bulunması gerekir.(8)

Yangınlar
Yanıcı maddenin tutuşma sıcaklığında oksijenle meydana getirdiği ekzotermik kimyasal zincirleme reaksiyona yanma denir. Maddenin özelliklerine göre yanma şekli alevli, korlu veya alev + korlu şeklinde olabilir. Yanma sonucu farklı yoğunlukta ısı, ışık ve duman açığa çıkar. Kontrol dışına çıkmış yanma olayına yangın denir. Yangınların nedenleri arasında bilgisizlik dikkatsizlik ve ihmal, tedbirsizlik, sıçrama, sabotaj tabiat olayları ve kazalar temel sebeplerdir. Tabiat Olaylarını açarsak; deprem, kasırga, yıldırım düşmesi ve güneş ısısı yangınların başlangıç nedenleri arasındadır. Örneğin 17 Ağustos depreminde Tüpraş Rafinerisi’nde ve 12 Kasım Düzce depreminde Düzce’de çok sayıda binada deprem sonrası çıkan yangınlar örnek gösterilebilir. (4,7)

blank

Afet ve Hemşirelik

Doğa kaynaklı ve insan kaynaklı afetlerin bu kadar artması, afet anında toplum tarafından en fazla talep edilen ve kaliteli bir şekilde sunulması beklenen hizmetlerden olan sağlık hizmeti sunumunda ihtiyaçları da artırmaktadır. Afet durumlarında farklı eğitimleri, deneyimleri ve uygulama ortamları nedeniyle Florance Nightingale’den bu yana hemşireler, genellikle ilk müdahale, değerlendirme ve triyajda görev alan, bakımı koordine eden ve doğrudan bakım hizmeti veren, eğitimci, danışman ve lider rolünü üstlenerek iletişim ve işbirliğini sağlayan bu nedenle de afetlerde sürekli görev alan en önemli sağlık profesyonelleridir. Hemşireler afet yönetiminde aktif rol oynar: hastalarla geçirdikleri zamanın büyük bir kısmı nedeniyle. rol bu grubun uzmanlığı ve uzmanlıkları, topluluk üyelerini onlara klinik bakım, ekip liderliği becerileri, yaratım geçici problem çözme, kaynak yönetimi ve iletişim hızlı değişim durumlarında önemli olan becerilere sahip olmalarıyla afet yönetiminde afet hemşireliği kavramı son yıllarda ihtiyaçla beraber önem kazandı.(2,6)
Sonuç olarak; afetlerin çeşitliliği, sıklığı ve şiddeti göz önüne alındığında üniversiteler, meslek dernekleri ve afetle ilgili kurumlar arasında sıkı bir koordinasyon ve iletişim ağı kurularak eğitimlerde ve uygulamalarda iş birliği yapılması sonucunda afetlere müdahale konusunda hemşireler yetkin ve yeterli hale getirecektir. Afet eğitimlerin de etkili olabilmesi için kalitesinin yüksek olması gerekmektedir. Bu kaliteyi artırmak için, eğitimler ihtiyaçlara ve önceliklere göre belirlenmeli ve afet eğitimlerinin başarıya ulaşabilmesi için eğitimler, alnında uzman ve tecrübeli kişiler tarafından uygun teknikler kullanılarak verilmelidir ve bu eğitimlerin sürekliliği sağlanmalıdır. Birçok acil durum genellikle öngörülemez olsa da etkilerini önlemek veya azaltmak ve risk altındaki toplulukların yanıt kapasitesini güçlendirmek için yapılması gereken birçok şey vardır. Acil ve afet durumlarının bilincinde olmak, acil eylem planlarının basamaklı bir şekilde ve işbirliği içerisinde uygulanması, acıların ve afetin etkilerinin azaltılması veya önlenmesi açısından önem taşımaktadır.

Kaynakça
1-Şengün H.Küçükşen M. Afet yönetimi eğitimi niçin gerekli. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.2019;1 ,193-211
2-Pourvakhshoori N, et al. Nursing in disasters: A review of existing models. International emergency nursing.2017;31:58-63.
3-Mızrak S.Eğitim,afet eğitimi ve afete dirençli toplum. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi.2018;5(1)2148-6999
4-Koçak M.Ulusal ve uluslarası afet eğitimi.Özüçelik DN,editör.Afetlerde Acil Tıp hizmetleri.1. Baskı.Ankara: Türkiye Klinikleri;2019.p.89-96
5- T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü (afad.gov.tr) (Erişim tarihi:27 Eylül 2019)
6-Erdoğan Ö.Afet hemşireliği eğitimi : Öztekin SD,editör. Afet Hemşireliği. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. P.115-20
7- T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Öğretmenlere Okul Tabanlı Afet Eğitim Programı (afad.gov.tr) (Erişim tarihi: 30 Mayıs 2019)
8-Gültekin G.G. Sonkaya E. Ulutaş B. Afet farkındalık eğitimlerinde verimliliği arttıran modeller.Dirençlillik Dergisi.2019;3(1):55-59
9-Okullarda Deprem Eğitimi https://www.birgun.net/haber/okullarda-deprem-egitimi-321890 (Erişim tarihi: 6 Kasım 2020)
10-Algaali KY, Djalali A, Della Corte F, Ismail MA, Ingrassia PL. Postgraduate Education in Disaster Health and Medicine. Front Public Health.2015;(3):185.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz