Genel

Aile Planlaması Yönteminin Önemi

Sizlere bu yazımda hemşirelik bölümü son sınıf öğrencisi olarak hemşirenin danışman, eğitici, uygulayıcı ve araştırıcı rolünden faydalanarak Aile Planlaması yönteminin önemini açıklamak ve kullanımını arttırarak yenilik kazandırmak istiyorum.

Bu yöntemde amaç çocuk sayısını kısıtlamak değil aynı zamanda ailelerin çocuk sahibi olmasına yardımcı olmaktır.

Muhakkak aramızda evlenip, yuva kurmak ve çocuk sahibi olmak isteyenler vardır. Günümüzde tıp ve teknoloji de artık başka bir boyuttadır ve ulaşım ve kullanım çok daha kolaydır. Ülkemiz gelişmekte olan ülkeler arasında olup genç sayısı gittikçe artmaktadır. Burada önemli olan gelecek nesilleri biz oluşturmaktayız ve başta da denildiği gibi sağlıklı çocuklar yetiştirmektir.

Yuva kurup çocuk sahibi olmak isteyenler kadar çoktan yuvasını kurmuş ve çocuk sahibi bireylerde bulunuyor ve bildiğiniz gibi her gebelik normal devam etmiyor; bazen gebelik esnasında bazen gebelikten sonra anne ya da bebek sağlığı olumsuz olarak etkilenmekte ve riskli gebelikler oluşmaktadır.

Gebelikler; 18 yaşından önce, 35 yaşından sonra, 2 yıldan kısa aralıklarla, 4 ve daha fazla sayıda olursa risklidir.

Bu riskli gebeliklerin sonucunda annede kansızlık, gebelik zehirlenmesi, doğumun zor olması, bebeğin ters gelmesi, doğum sonrası kanamanın uzun sürmesi, rahimde parça kalması, iltihaplanmalar, rahim ağzında yırtıklar, gebeliğin düşükle sonuçlanması, ileri yıllarda idrar tutma güçlüğü görülebilir hatta bütün bunların sonucunda anne kaybedilebilir.

Annede ciddi sonuçlar gözükürken bebekte de riskli gebelik sonucunda rahim içinde iyi beslenememeye bağlı gelişememe, düşük doğum ağırlıklı zayıf ve cılız bebek, erken doğum, zor doğuma bağlı beyin ve organ zedelenmesi, sakatlıklar ve daha da kötüsü ölü doğum gerçekleşebilir ya da doğumdan sonra bebeğin ölmesiyle karşılaşabiliriz ya da zeka ve beden gelişmesinin bozuk olması mümkündür..

Bunca yaşanması mümkün olman riskli sonuçlara bağlı olarak ailenin mutluluğu, huzuru ve sağlığı tehlike altında olacaktır. Bizler böyle durumlar gelişmesin ve her aile bebeklerini kucaklarını sağlıklı bir şekilde alsın anne de sağlıklı bir dönem yaşasın isteriz.

anne bebek baba mutlu ile ilgili görsel sonucu

 

Bu tür istenmeyen ya da riskli gebelikler yaşanmasın diye çözüm “Aile Planlaması”dır.

 Peki aile planlaması ile neler yapılır?

Riskli ve istenmeyen gebeliklerden korunmak gerekir ve bunu için pek çok etkili korunma yöntemleri mevcuttur ve siz de kendinize uygun olan etkili aile planlaması yöntemini seçip yukarıdaki olumsuz durumlara engel olabilirsiniz.

Aile planlaması hizmetlerine bakıldığında Türkiye’de hem devlet hem de özel sektör tarafında her basamakta verilmekte olup bu yöntemler dair eğitim almış sağlık personelleri tarafından sunulmaktadır.

Aile Planlaması Hizmetleri nerelerde sunulur?

Aile Sağlığı Merkezlerinde ve Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri de bu hizmetlerin halka ulaştırılmasında kilit rol oynamaktadır. Eczaneler de bazı gebeliği önleyici yöntemlerin (kondom, KOK, spermisit) halka ulaştırılmasında rol alır. Kliniğe dayalı hizmetlerin yanı sıra topluma dayalı hizmetlerden birisi olan ev ziyaretlerinde ebe ve hemşireler aile planlaması hizmetlerinin sunumunda görev alır. Devlet hastanelerinin, doğumevlerinin aile planlaması kliniklerinde de yaygın olarak hizmet sunulmaktadır.

Sık olarak kullanılan;

  1. RIA uygulaması: Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, eğitim alarak Sertifikalandırılmış hekim, ebe ve hemşire
  2. MR uygulaması: Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, eğitim alarak sertifikalandırılmış hekim
  3.  Vazektomi: Üroloji uzmanı, eğitim alarak sertifikalandırılmış hekim
  4. Tüp ligasyonu: Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, genel cerrahi uzmanı tarafından yapılabilmektedir.
aile planlaması ile ilgili görsel sonucu
  1.  

Yöntemlere bakıldığında 4 bölüme ayrılmaktadır ve aşağıdaki tabloda detaylı olarak gösterilmiştir.

Geçici yöntemlere bakıldığında kadınlar için “gebelik önleyici haplar, rahim içi araç, gebelik önleyici iğneler, deri altı kapsüller(implant), kadın kondomu, diyafram ve sperm öldürücüler(spermisitler)” mevcutken erkekler için “kondom(prezervatif)” ve geleneksel bir yöntem olan “geri çekme” mevcuttur. Bu yöntemleri kullanmayı bıraktığınızda gebe kalınabilir ama kalıcı yöntemler grubuna giren “tüplerin bağlanması (tüp ligasyonu)” ve “kanalların bağlanması(vazektomi)” yöntemler uygulandıktan sonra gebe kalınamaz.

  1. RİA: Rahmin içine yerleştirilen küçük, plastik bir araçtır. Bakır ve hormon içeren tipleri vardır.
ria ile ilgili görsel sonucu

1.2. Nasıl Korur?

Erkek tohum hücrelerinin kadın yumurta hücresini döllemesini engeller.

 %98 etkilidir. Uzun süre gebelikten korur.

Bakırlı olanlar 10 yıl korur.

 Bir kere uygulanınca gebelikten korunmak için başka bir şey gerektirmez.

Çıkartıldığında hemen gebe kalınabilir.

Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratmaz.

1.3.Nasıl Uygulanır?

Rahim içi araç (RİA) uygulatmadan önce bir sağlık kuruluşundan MUTLAKA DANIŞMANLIK alınmalıdır.

Eğitilmiş sağlık personeli tarafından gebe olunmadığından emin olunan herhangi bir zamanda rahmin içine yerleştirilir. Kullanım süresi sonunda RİA değiştirileceği zaman ara vermeden hemen yenisi uygulanabilir; rahmi dinlendirmeye gerek yoktur. Herhangi bir yakınma yoksa, RİA uygulandıktan sonra ilk kontrole 1’inci ayın sonunda, diğer kontrollere yılda 1 kez gidilmelidir.

1.4. DİKKAT! RİA ile korunurken:

Karında aşırı ağrı,

 Anormal (renkli kokulu) vajinal akıntı, normal adetin iki misli kanama veya düzensiz kanamalar, aracın düştüğünden veya kısmen rahimden hazneye doğru çıktığından şüpheleniliyorsa, beklenen adette 10 günden fazla gecikme varsa, derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

2. AYLIK KORUYUCU İĞNELER

İlgili resim

 2.1. Nedir?

 Düzenli olarak 3 ayda bir kez iğne şeklinde uygulanır ve kadınlık hormonlarından birini (progesteron) içerir.

2.2.Nasıl Korur?

Rahim ağzındaki salgıyı koyulaştırarak erkek tohum hücrelerinin rahmin içine geçmesini önler. Kadının yumurtlamasını engeller. Doğru ve düzenli uygulandığında %99 etkilidir. Kadın isterse kullandığı bu yöntemi daha kolaylıkla gizleyebilir. Östrojen kullanamayan kadınlarca da kullanılabilir. Rahim ve yumurtalık kanserlerine karşı koruyucudur. Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratmaz. Emziren anneler kullanabilir.

2.3.Nasıl Uygulanır?

Sağlık personeli tarafından 3 ayda bir kas içine (kola ya da kalçaya) enjekte edilir. İğne yapıldıktan sonra iğne yeri ovulmamalıdır. İğneler zamanında ve düzenli olarak her 3 ayda bir yapılmalıdır. Bırakıldıktan sonra yeniden gebe kalmak belli bir süre alabilir.

2.4.Dikkat!

3 aylık iğne kullananlarda İğne yerinde ağrı ya da kızarıklık,

Aşırı adet kanaması,

Şiddetli baş ağrısı,

Şiddetli karın ağrısı olursa, derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

3.DERİ ALTI ÇUBUK (İMPLANT)

deri altı implant ile ilgili görsel sonucu

 

3.1.Nedir?

İmplanon, deri altına yerleştirilen ve 3 yıl süre ile yüksek oranda doğum kontrolü sağlayan bir çubuktur. 4 cm uzunluğunda ve 0,2 cm çapındadır. Eğitim almış hekim veya hemşire tarafından basit bir yöntemle üst kola yerleştirilir.

3.2.Nasıl Korur?

Kadının yumurtalıklarında yumurta hücresinin gelişip atılmasını engeller. Rahim ağzındaki salgıyı koyulaştırarak erkek tohum hücrelerinin rahim içine girmesini engeller. Rahim iç tabakasını incelterek gebelik ürününün yerleşmesini engeller.

3.3. Olumlu Yönleri Nelerdir?

Gebelikten koruyucu etkisi en yüksek yöntemdir. Kullanılması kolaydır. (3 yılda sadece 1 kez uygulanması yeterlidir) Menarştan menopoza dek her yaşta güvenle kullanılabilir. Hatırlamayı gerektirmez. Cinsel ilişkiden bağımsızdır. Östrojene bağlı yan etki olmaz. Çıkarılınca doğurganlık 3 ay içinde geri döner. Anne sütünün kalitesini ve miktarını etkilemez.

3.4.Nasıl Uygulanır?

 İmplanon amplikatöre önceden yüklenmiş implant çubuğu ile kullanıma hazır ve sterildir. Sol kolun üst kısmına yerleştirilir ve yerleştirme işlemi yaklaşık 1 dakika sürer, etkisi hemen başlar. Çıkartıldığında, doğurganlık geriye döner.

4. DİYAFRAM

İlgili resim

 

4.1. Nedir?

 İnce kauçuktan yapılmış, rahmin ağzını örten şapka şeklinde bir araçtır.

4.2.Nasıl Korur?

 Erkek tohum hücrelerinin hazneden rahme geçmesini engeller.

4.3.Nasıl Kullanılır?

Eğitilmiş sağlık personeli tarafından kadına en uygun olan diyafram boyu belirlenir. Nasıl uygulanacağı öğretilir. Kadın cinsel ilişkiden önce (en fazla 6 saat), tercihen spermisitle birlikte diyaframı hazne içine rahim ağzını kapatacak şekilde uygular. İlişkiden sonra diyaframın en az 6 saat (en çok 24 saat) kalması gerekir. Çıkartıldıktan sonra diyafram, yıkanmalı, kurulanmalı ve kutusunda saklanmalıdır. Spermisitle birlikte kullanıldığında diyaframın koruyuculuğu artar.

4.4. Dikkat!

Diyafram uygulamadan önce eller mutlaka sabunla yıkanmalıdır.

Yüksek ateş, genital bölgede kızarıklık, iritasyon veya kaşıntı hissedilirse derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

5. KADINDA TÜPLERİN BAĞLANMASI (TÜP LİGASYONU)

tüp ligasyonu ile ilgili görsel sonucu

 

5.1. Nedir?

Kadında yumurtayı taşıyan tüplerin ameliyatla bağlanmasıdır. Uygulandıktan sonra artık gebe kalınmaz. Tüplerin bağlanması, kadının cinsel isteğinde, adet düzeninde, vücut yapısında herhangi bir değişiklik meydana getirmez, bütün bu olaylar eskisi gibi devam eder.

5.2. Nasıl Korur?

Kadınlarda yumurtalıktan atılan yumurta hücresi tüplerden geçerek rahme ulaşır. Tüpler kapatılınca, kadının yumurta hücresi erkek tohum hücresiyle birleşemediğinden döllenme olmaz.

5.3Nasıl Uygulanır?

Bilinçli olarak karar verilmeli ve rıza formu her iki eş tarafından imzalanmalıdır.  Göbek altından küçük bir kesi yapılacağı için işlemin yapılacağı yer uyuşturulur. Bazı kuruluşlarda bu ameliyat hasta uyutularak yapılır. Tüplerin bağlanması için göbeğin hemen altından küçük bir kesi yapılır. Karın içinde tüpler bulunarak bağlanıp, kesilerek kapatılır. Bu uygulama için hastanede yatmaya gerek yoktur. Uygulamadan sonraki birkaç gün, uygulama yerinde hafif ağrı olabilir. Gebe olunmadığından emin olunan herhangi bir zamanda ya da doğumdan hemen sonra uygulanabilir.

 5.4. Dikkat!

Tüpleri bağlanan kadınlarda, uygulamadan sonraki günlerde aşırı karın ağrısı, ateş ve kanama olursa, derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Çok seyrek olarak, yumurtalık kanalları kendiliğinden açılabilir ve gebelik oluşabilir. Bu nedenle, adet gecikmesi olursa derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

6. ACİL KONTRASEPSİYON

acil kontrasepsiyon ile ilgili görsel sonucu

 

6.1. Nedir?

 Aşağıdaki durumlarda istenmeyen gebelikten korunmak için acil kontrasepsiyon uygulanır.

Korunmasız ve plansız bir cinsel ilişki yaşanmışsa,

 Bir aile planlaması yöntemi doğru kullanılmamışsa (günlük hapı içmeyi unutmak, enjeksiyonu geciktirmek gibi),

Kullanılan aile planlaması yöntemi başarısızlığa uğramışsa (kondom yırtılması gibi).

Acil kontrasepsiyonda mevcut seçenekler:

 1. Hormonal acil kontrasepsiyon (Ertesi gün hapı), ilk 72 saat içerisinde uygulanmalıdır.

 2. İlişki sonrası RİA uygulaması, ilk 5 gün içerisinde uygulanmalıdır.

6.2. Nasıl Korur?

1. Hormonal acil kontrasepsiyon, döllenmiş yumurtanın rahim içine yerleşmesini önler. Yumurtlamadan önce kullanıldığında yumurta oluşumunu engeller. %75-80 etkilidir.

2. İlişki sonrası RİA uygulaması, döllenmeyi ve döllenmiş yumurtanın rahime yerleşmesini önler. %99 etkilidir.

6.3. Nasıl Kullanılır?

1. Hormonal acil kontrasepsiyon (Ertesi gün hapı) ilk 72 saat içerisinde uygulanmalıdır. İlk dozu almadan 1 saat önce antiemetik alınması ve tok karına alınması bulantı ve kusmayı azaltacaktır. 12 saat sonra doz tekrarlanır. İlk ya da ikinci dozdan sonraki ilk 2 saatte kusma olursa, doz tekrarlanır.

 2. İlişki sonrası RİA uygulaması, ilk 5 gün içerisinde uygulanmalıdır. Eğitilmiş sağlık personeli tarafından rahim içine yerleştirilir.

6.4. Dikkat!

Acil kontrasepsiyon kullanıldıktan sonraki günlerde korunmasız cinsel ilişkiye girilmemelidir. Etkili bir aile planlaması yöntemine mümkün olduğunca çabuk başlanmalıdır.

7. KONDOM (Kaput, Kılıf, Prezervatif)

kondom kullanımı kondom ile ilgili görsel sonucu

7.1. Nedir?

Erkekler tarafından kullanılan, bir çeşit kauçuktan yapılmış, çok ince ve esnek bir kılıftır.

7.2. Nasıl Korur?

 Cinsel ilişki sırasında erkekten atılan meni içerisindeki erkek tohum hücrelerinin kadının haznesine dökülmesini engelleyerek gebelikten korur.

7.3. Dikkat!

Kondomu kullandıktan sonra delik olup olmadığı, kontrol edilmelidir. Yırtık veya sızıntı olduğu fark edilirse, acil önlem alınması için en geç 72 saat içinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

8. ERKEKTE TOHUM KANALLARININ BAĞLANMASI (VAZEKTOMİ)

vazektomi nedir ile ilgili görsel sonucu

8.1. Nedir?

Erkeğin tohum kanallarının ameliyatla bağlanmasıdır. Uygulandıktan sonra erkek artık gebe bırakamaz. Tohum kanallarının bağlanması, erkeğin görünümünde, cinsel arzu ve yeterliliğinde, cinsel doyumunda, erkeklik organının (penisin) sertleşmesinde ve boşalmasında hiçbir değişiklik yapmaz, bütün bu olaylar eskisi gibi devam eder.

8.2. Nasıl Korur?

Erkeklerde hayalarda oluşan erkek tohum hücreleri, tohum kanalları bağlanıp kesildiği için, cinsel ilişki sırasında boşalan sıvıya (meniye) geçmez ve kadının yumurtasını dölleyemez. Erkek tohum hücreleri vücut tarafından emilir.

8. 3. Nasıl Uygulanır?

Geri dönüşü olmayan bir aile planlaması yöntemi olduğundan ileride pişmanlık duyulmaması için işlemden önce MUTLAKA DANIŞMANLIK hizmeti alınmalı, bilinçli olarak karar verilmeli ve rıza formu her iki eş tarafından imzalanmalıdır.

Vazektomi çok küçük bir ameliyattır. Hayaları örten deri uyuşturularak, ön yüzünde küçük bir delik açılır. Buradan tohum kanalları bulunarak bağlanır ve kesilir. İşlem 10-15 dakika sürer. Deride hiç iz kalmaz. Bu uygulama için hastanede yatmaya gerek yoktur, kişi hemen evine veya işine dönebilir. İşlem yapıldıktan sonraki ilk 20 boşalma süresince (yaklaşık 3 ay) ek bir yöntemle korunmalıdır. Çünkü tohum kanallarında kalan erkek tohum hücreleri gebeliğe neden olabilir. Yirmi boşalmadan sonra mümkünse vazektomi uygulanan klinikte erkek tohum hücresi sayımı yaptırmak gerekir. Sayımda erkek tohum hücresi görülmüyorsa artık başka bir ek yöntemle korunmaya gerek yoktur.

8.4. Dikkat!

 Vazektomi olanlarda, işlem yerinde şiddetli ağrı, kızarıklık, ateş ve hassasiyet olursa, erkeğin eşinde adet gecikmesi olursa derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

9. GERİ ÇEKME (Dışarı Boşalma)

9.1. Nedir?

 Cinsel ilişki sırasında boşalma olayından önce erkeğin organını hazneden çıkararak dışarıya boşalmasıdır.

9.2. Nasıl Korur?

Erkeğin menisi hazne dışına boşaldığı için erkek tohum hücreleri kadının yumurtasını dölleyemez.

 9.3. Olumsuz Yönleri Nelerdir?

Koruyuculuğu modern yöntemlere oranla çok daha azdır.

Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratır.

Çiftin sürekli gebe kalma endişesi yaşamasına neden olur.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz.

9.4.  Nasıl Uygulanır?

 Geri çekme yöntemini kullanmaya başlamadan önce bir sağlık kuruluşundan MUTLAKA DANIŞMANLIK alınmalıdır. İlişki sırasında erkek boşalacağını fark ettiğinde organını (penis) hazneden dışarıya çıkarır ve dışarıya boşalır.

9.5. Dikkat!

Geri çekme koruyuculuğu düşük olan bir yöntemdir. Bu yöntemi kullanan çiftler (özellikle başarısızlığa uğrayıp istenmeyen bir gebelik yaşamışlarsa) modern aile planlaması yöntemlerini kullanmak için danışmanlık almalıdırlar.

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı