SİGARA KULLANIMI VE AİLEYE ZARARLARI

0
1
blank

Dünyadaki önlenebilir ölümlerinin en başlıca sebeplerinden biri olarak sigara gelmektedir. Sadece ülkemizde değil aynı zamanda dünyada da toplum sağlığı sorunlarına neden olmaktadır.(1) Ülkemizde her yıl sigara kullanımı ve sigara kaynaklı hastalıklardan dolayı  gerçekleşen vefat sayısı 120 bini geçmektedir. Sigara içimi ülkemizde büyük bir oranda çocukluk ve ergenlik çağında başlamaktadır. Kişi bu dönemlerinde sigara kullanmamış,sigaraya başlamamış ise büyük bir oranda sonrası dönemlerinde de sigara kullanmamıştır. Ne yazıkki ülkemizde sigara kullanım yaşı 7 ile 13 yaş aralığına kadargerilemiştir. Bu dönemde sigaraya başlayanların sigaraya başlamasının başlıca sebapleri arasında;ailedeki bireylerin anne babanın – kardeşlerin sigara içiyor olması gelmektedir ve gençlerde onlara özenip sigara kullanımına yönelmektedir.Bu konuda gençlerin sigara kullanımını önlemek toplumdaki sigara kullanım oranını düşürmek adına anne ve babalara önemli roller düşmektedir. Anne ve babalar çocuklara öğüt vermek yerine kendi tecrübelerinden yararlanarak çocukları sigara içme alışkanlığından vazgeçirmelidirler.(2,3)

SİGARA DUMANINDA BULUNAN MADDELER VE NİKOTİN VE BAĞIMLILIK

Sigara dumanı tanecik ve gaz olarak iki formda bulunur.Sigaranın %95’i  gaz halde bulunur.Sigarada ve sigara dumanında katran,nikotin,karbonmonoksit,amonyak ayrıca arsenik, hidrojen siyanür, formaldehit ve metan gibi son derece zehirli olan 4.000’den fazla kimyasal madde içerir.

Sigaranın içinde nikotin başta olmak üzere bir çok çeşit zehirli ve zararlı madde bulunmaktadır.Nikotin ise sigara tütünündeki en faal maddelerden biridir.İnsan bedeninde hızlıca dağılır ve insan vücudunda bağımlılık yapma ihtimali oldukça yüksektir. Nikotini vücuduna alan kişi bir süre sonra nikotine alışkanlık kazanır. Sonrasında kişi nikotin almadan rahat edemez. Sigara içmediğinde huzursuz olur ve sigarayı hayatından çıkaramaz. Bu kişi artık sigaranın bağımlısı olmuştur.Kişinin bedeninde nikotin bağımlılığınının ortaya çıkmasındaki en önemli madde Dopamin maddesidir.

Bağımlılık kısaca, kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir davranış üzerinde kontrolünü kaybetmesidir. Ülkemizdeki vatandaşlar sigaraya genellikle genç yaşlarda başlar.Yaşamında   yaktığı ilk sigarasını tamamen bitiren gençlerin % 85’i ne yazıkkı sigara bağımlısı olur. Sigara gibi bağımlılık yapıcı maddeleri bir kere bile kullanmak bağımlı olmak için yeterli olabilir. Ayrıca bir kere bile sigara kullanmak bağımlılık yapan başka maddeleri kullanma riskini arttırır.

Bağımlıların yaşadığı tam bir esarettir. Onlar sigara gibi küçük bir nesnenin etkisi altına girmiş olurlar. Özgürlükleri iradeleri kısıtlanmış olur. Sigara bulamadıklarında dolayı huysuz olurlar. Arkadaşlarından zamanla sigara dilenir hale gelirler. Bazıları sigara parasını elde etmek için olmadık yollara başvurur. Bağımlı olan genç parasının önemli bir kısmını dumana yatırmış olur. Bağımlı kişi kendine zarar verdiği gibi çevresine de zarar verir.(4,5,6)

GENÇLERİN SİGARA İÇME NEDENLERİ

Toplumumuzdaki gençlerin sigara içme nedenlerinden bazılarına değinecek olursak;

  •  Kendilerini daha rahat hissetmek.
  •  Arkadaşlarının etkisi altında kalmak.
  •  Daha başarılı ve rahat iletişim kurmak.
  •  Sigara içen arkadaşlarından aşağı kalmadıklarını göstermek.
  •  Yorgunluk azaltmak.
  •  Kendilerini kanıtlamak
  •  Arkadaşlarıyla ayni zevk ve değerleri paylaştığını göstermek
  •  Can sıkıntısını gidermek.  (7)

 SİGARANIN ZARARLI ETKİLERİ

Sigara kullanımına bağlı olarak kısa sürede ve uzun sürede ortaya çıkan etkiler bulunmaktadır.Kısa sürede ortaya çıkan etkilerden bahsedecek olursak; Kalp atışının hızlanması, kan basıncının artması,midenin asit üretmesi,böbreklerin, idrarı, olması gerekenden az üretmesi,beynin ve sinir sisteminin hızlı çalışması ve sonra yavaşlaması,iştahsızlık,midenin bozulması,gözlerin sulanması,baş dönmesi gibi kısa sürede etkiler ortaya çıkmaktadır.

Uzun süreli etkilerinden bahsedecek olursak; sık sık nefessiz kalmak ve öksürmek,dişlerde sarı ya da siyah lekelerin oluşması,daha kırışık ve kuru bir ciltle olduğundan yaşlı görünmek,kadınlarda ve erkeklerde kısırlık riski,kemiklerde kırılma riskinin artması,saçlarda dökülme,tırnaklarda sararma gibi uzun sürede ortaya çıkan etkileri bulunmaktadır.

Sigarada bulunan katran, akciğer kanseri, solunum yolları hastalıklarına ve amfizeme (solunum yetmezliğine yol açan yaygın bir kronik akciğer rahatsızlığı) neden olmaktadır. Katran kanserlerden sorumludur. Filtre kullanılarak katran oranı azaltılır. Ancak filtre kullanımının bile kanser olmaya yetecek kadar katran solunmasına yol açtığı bilinmektedir. Sigara’da bulunan karbonmonoksit akciğer sorunlarına, kalp ve damar hastalıklarına yol açmaktadır.

Sigara içenlerde psikiyatrik bozukluklar toplum geneline göre daha yaygındır. Sigarayı  bırakmak için yardım isteyen hastalar arasında %30’a varan oranlarda depresyon ve %20 ya da daha fazlasında alkol kötüye kullanımı ya da bağımlılığı öyküsü bulunabilir.Sigarayı bırakma döneminde de öfke, bunaltı, madde arama davranışı, yoğunlaşma güçlüğü, huzursuzluk, sabırsızlık, iştah artışı, açlık hissi ve şeker isteği gibi kesilme belirtileri gözleniyor. Sigara içilmeyen ilk on gün içinde; bilişsel değişiklikler ilk dört saatte başlıyor. 24-48 saatte en üst düzeye çıkıyor ve Tekrar sigara içimi ile 24 saatte düzeliyor. Eğer birey sigara içmemeyi sürdürürse belirtiler yaklaşık bir ay içinde düzeliyor. Kilo alma ve nikotin arama davranışı ise altı ay kadar sürüyor. Nikotin yoksunluğu yaşam boyu yaygınlığının % 50 olduğu belirtiliyor.

Sigarayı kendi kendine bırakanların % 50-75’inde yoksunluk belirtileri ortaya çıkıyor. Depresyon, Anksiyete bozuklukları ve diğer madde kötüye kullanım şekilleri sigara içicilerin üçte birinde görülmektedir. Sigara içme süresi ve miktarı ile yaşanan sorunlar arasında doğrudan bir ilişki vardır. Sorunlar arttıkça sigara içme, sigara içme arttıkça da ruhsal ve fiziksel sorunlar artmaktadır.(8)

SİGARANIN AİLEYE VERDİĞİ ZARARLAR

Sigara kullanımından dolayı yukarıda bahsedilen zararlar kişisel zara vermekle beraber aileye ve toplumada zarar vermektedir.Kişinin yaşamış oldugu kısa süreli etkiler ve uzun süreli etkiler kişinin eşi ile olan ilişkisini zedeleyebilmekte ve birbirlerine duyulan saygı ve sevgiye zarar verebilmektedir. Sigaradan dolayı geçirilen kanser gibi bir hastalık durumunda ailedeki çocuklardan ve eşe kadar herkesin yaşadıgı üzüntü ve duygusal çöküntü ailedekilerin psikolojilerine olumsuz yansımakta ve zarar vermektedir.Böylesi büyük hastalıklara ayrılan bütçe ise aile ekonomisini eritmekte,azaltmakta ve ileride aile fertlerinin çocuklarının bu ayrılan bütçenin kullanılamamasına sebep olmaktadır. Sigara kullanan birey büyük bir sağlık sorunu yaşamama ihtimalinnde bile sigaraya ayırdığı bütçe aile bütçesinin açalmasına ve daha faydalı noktalara harcanmasını engellemektedir.Sigara kullanan kişinin sigaraya bağlı hastalıklar sonucu vefat etmesinin ardından aile bireylerinin yaşayacağı psikolojik tahribat hat saffada olacaktır.Ayrıca bu vefat sonrası gerek ailede gerekse toplumdaki iş gücü,iş sahibi birey sayısı azalacak bu da devletin ve ailenin ekonomisine zarar verecektir.Kişinin sigara temin edemediği sıralarda bulunduğu stresli ve sinirli ruh hali ise aile içi şiddete ve mutsuzluğa sebebiyet verebilmektedir.(9,10)

SİGARAYI BIRAKMADA HEMŞİRELERİN GÖREVLERİ

1.Destek sağlama / ilgi gösterme

  1. Bağımlılığın hastalık olduğuna dair yeni bir görüş sağlama
  2. Etkili iletişim
  3. Sınırları belirleme
  4. Tutarlılığı sürdürme
  5. Fizyolojik ihtiyaçları karşılama
  6. Psikofarmakolojik tedaviyi takib etme
  7. Diğer ruhsal bozukluklar açısından değerlendirme
  8. Bilgi ve eğitim sağlama

10.Aile terapisine yönlendirme (11)

                                                   KAYNAKÇA

1-) World HealthOrganization. World Health Report. 2002.Geneva; 2002.

https://www.who.int/whr/2002/en/whr02_en.pdf?ua=1 Erişim Tarihi: 12.03.2017

2- Bilir, N., “Sigara ve Sağlık Konusunda En Sık Sorulan 50 Soru ve Cevaplan” Sağlık İçin Sigara Alarmı, 3(1 -2), 1996, 11-14.

3- Çağlar, T., Dağlı, E., Kosku, M., Kosku, N., Sezer, E., Sigaranın

Sağlığa Etkileri, Sigara ve Sağlık Ulusal Komitesi.

4-) https://orgm.meb.gov.tr/ 5-6.

5- Sezer,E., ” Sigara Kullanımı ve Gençler”, Sigara Alarmı,

Sayı:4, Türkiye Halk Sağlığı Derneği Sigarayla Mücadele Kolu,

Yayını, Aralık 1992, 3-6

6-)Dereli, N., ” Türkiye’de ve Dünya da Sigara İçme Durumları ve Sigaraya Bağlı Ekonomik Kayıplar”, Sigara ve Sağlık, E.Ü. H.Y.O., 31 Mayıs 1996, 3-25

7-) . Pıçakçıefe M, Keskinoğlu P, Bayar B, Bayar K. Muğla Sağlık Yüksekokulu öğrencilerinin sigara içicilik sıklığı ve içiciliği arttıran nedenler. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni 2007; 6: 267–272.

8-)https://www.psikiyatri.org.tr  3-4

9-)Herken H, Özkan İ, Çilli AS. et.al. Sigara kullanma davranışında sosyal öğrenmenin etkisi. Bağımlılık Dergisi 2000; 1: 38-42.

10-) http:// www.ctf.istanbul.edu.tr, Evde İçilen Sigaranın Çocuk Sağlığına Etkisi, İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi K.B.B. VE Baş Boyun Cerrahisi A.B.D.

11-). Varcarolis EM. People who depend upon substances abuse. foundations of psychiatric mental health nursing. 3rd ed. Philadelphia: W.B. Saunders; 1998. p. 751-91.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz