STRES YÖNETİMİ

0
3
blank

Sağlık okuryazarlığı Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, bireylerin sağlığını korumak ve geliştirmek için bilgiye ulaşma, anlama, bu bilgiyi kullanma konusunda bilişsel-sosyal becerileri ve motivasyon düzeyleridir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlığın Teşviki ve Geliştirmesi Sözlüğünde yer alan bilgiye göre ise, bireylerin kendi sağlığını ve toplum sağlığını iyileştirmek amacıyla, yaşam tarzı ve koşullarında değişiklik yapabilmesinde gerekli bilgi, beceri ve kendine güven düzeyine ulaşmasıdır. Sağlık okuryazarlığının yetersiz olması bireylerde birçok farklı sağlık sorununa yol açmaktadır. Sağlık okuryazarlığı düşük olan bireylerin sağlık risklerini anlamada güçlük, hastalanma riskinde artış, hastaneye yatma oranında artış,  farklı tedavi fırsatlarını değerlendirememe , sağlık bakımı ile ilgili önerilere uymama, sağlığı geliştirmeye yönelik davranışlar konusunda yeteneklerinin daha az olduğu belirlenmiştir. Bir çalışmada sağlık okuryazarlığı düşük olan kadınların doğru egzersiz ve beslenme bilgilerini bilmediği, var olan bilgilerinin da karışık olduğu, kaygı düzeylerinin yüksek olduğu saptanmıştır. Tüm bu sonuçlardan da anlaşıldığı gibi sağlık okuryazarlığı bireylerin sağlığın geliştirilmesine yönelik yapılan uygulamalar ve davranışları doğrudan etkilemektedir. Sağlıklı yaşam biçimi kişinin sağlığını etkileyebilen tüm davranışlarını kontrol etmesi ve günlük aktivitelerini kendi sağlık durumuna uygun davranışları seçerek düzenlemesidir. Sağlıklı yaşam biçimi davranışları; sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite, beslenme, kişilerarası ilişkiler, ruhsal gelişim ve stres yönetimidir. Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarından biri olan stres yönetimini sağlık okuryazarlığı düzeylerine göre inceleyeceğiz ve farklı sağlık okuryazarlık düzeyine sahip insanlara göre eğitim vereceğiz.

Sağlık Okuryazarlık Düzeyleri ve Stres Yönetimi

Temel (Fonksiyonel, İşlevsel) Sağlık Okuryazarlığı: Temel okuma yazma becerilerini kapsamaktadır. Bireylere sağlık riskleri hakkında gerçek bilgi verir ve sağlık sistemini nasıl kullanılacağını gösterir. Çoğunlukla bireye yöneliktir ama toplumsal faydası da çok büyüktür. Temel sağlık bilgilerini (egzersiz, beslenme, ilkyardım v.s), sağlık hizmetlerini nasıl kullanacağını bilme, sözlü ve yazılı sağlık mesajlarını anlama randevu alma, reçete ve ilaç etiketlerini okuma gibi, becerilerini içerir.

İnteraktif Sağlık Okuryazarlığı: Bilimsel kazanımları ve sosyal becerileri kapsar. Daha çok bireysel düzeydedir. Mevcut sağlık bilgileri ile kendi sağlığını koruyucu aktiviteleri yapma, besin etiketlerini okuma, doğru besinleri seçme, egzersiz yapma, sağlık ihtiyaçlarında yardım alacağı soysal destekleri bilme becerilerini içerir.

Kritik (Eleştirel) Sağlık Okuryazarlığı: Kendi sağlığı ve toplum sağlığı için var olan sağlık risklerini, sağlık sorunlarını tanımlayıp analiz etme (örneğin; çocuklar için güvenli oyun alanı, temiz gıda ve su temini), çözüm için politika geliştirme süreçlerine katılma, medyada çıkan sağlık haberlerini yorumlama becerilerini içerir. Bireyler sağlıklarıyla ilgili karar verici olabilir ve sağlık profesyonelleriyle iletişimde etkin rol alabilirler

YOGA

Yoga bedensel ve duygusal açıdan yararlı olan bir kendini denetleme tekniğidir. Sanskrit dilinde birleşme ve tek olma anlamına gelen yoga; kendi kendine bir sağlık bakımı ve manevi bir gelişme tekniğidir. Yoganın bir rahatlama yöntemi olduğu da söylenebilir. Stres düzeyini azaltır, hem ruha hem de bedene bir canlılık kazandırır. Yoga stres yönetiminde pek tercih edilen bir yöntem değildir. Yoga eğitimini kritik (eleştirel) sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olan bir bireye verirdim çünkü yogadan basit olan yöntemleri hayatında zaten uyguluyordur. Bu eğitimle farklı bir stresle baş etme yöntemi öğretmiş olacağız.

blank

 

Dik bir şekilde pozisyona başlayın. Kollarınızı yana açarak derin nefes alın ve kollarınızı yukarı doğru kaldırın. Yüzünüz tavana bakacak şekilde, ellerinizle en tepeye doğru uzanın. Avuç içleri birbirine baksın. Kollar yavaşça aşağıya inerken nefes verin. Üst beden öne doğru eğilsin, avuç içleri ayak parmaklarının yanına değecek şekilde kalçanızdan eğilin. Belinizi bir kedi gibi yavaşça yukarı doğru çekin. Sırtınız düz baş omurga ile aynı hizada. Ellerinizi yerden biraz kaldırıp o pozisyonda biraz bekleyin. Sonra her iki el önde ve gergin bir şekilde her iki bacak teker teker geriye doğru alın ve kedi gibi belinizi esnetin. Ayak parmaklarınızın üstünde yükselin, Birkaç saniye bu pozisyonda kaldıktan sonra yeniden ayakta dik pozisyonunuza dönün.

Bu uygulamalardan sonra ; Sindirim sistemi daha iyi çalışacak, kabızlık ve hazımsızlık problemlerini azalacak, karın kaslarını kuvvetlenir, yağ yakılmasında etkili bir rol oynar, akciğerlerin daha iyi çalışmasına yardımcı olarak, rahat nefes alıp verebilmeyi sağlar. Sinir sistemini ve hafızayı kuvvetli bir hale gelir, cildi yenilemeye yardımcı olur ve omurgamıza ve belimize esneklik kazandırmaya yardımcıdır.

 

SOLUNUM EGZERSİZİ

blank

Solunum egzersizleri stres yönetiminde tercih edilecek basit ve kolay uygulanabilir bir yöntemdir. Bu sebeple bu eğitimi temel (fonksiyonel, işlevsel) sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip bireylere vermeyi tercih ederdim Gözlerimiz kapalı bir şekilde iken yavaş ve derin burun yoluyla nefes almak, bu nefesi içimizde bir süre tutmak ve ardından ağız yoluyla dışarı vermektir. Burada önemli olan diyafram yolunu kullanmak, yavaş ve derin bir nefes alışverişini gerçekleştirmektir. Bu solunum sekli sayesinde beden kaslarımızın gevşediğini hissedecek, daha çok oksijenin beynimize gittiğini özümseyecek ve kendimizi daha mutlu hissedeceğiz.

AŞAMALI GEVŞEME

blank

Aşamalı gevşeme uygulaması stres yönetiminde tercih edilecek orta düzey uygulamalardan biridir. Bu uygulamayı interaktif sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olan bireylerde uygulamayı tercih ederdim. Genelde bireysel uygulamaları içeren bu sağlık okuryazar düzeyi için uygulaması kolay ve anlaşılır bir yöntemdir. Aşamalı gevşemeye rahat bir pozisyonda oturarak ya da uzanarak başlanılır. Gözler kapatılır ve vücuttaki çeşitli kas gruplarına odaklanılır. Ellerdeki kaslar gerilir ve yumruklar sıkılır. Yumruğu sıkı tutmak için ne kadar çaba harcandığına dikkat edilir. Sonra yumruk açılır ve elin bütünüyle gevşemesine izin verilir. Gerginlik ve gevşeme durumları arasındaki fark görülür. Bu yöntem bedendeki tüm kas grubu için yapılır. Yapılan tüm kaslarda gerginlik ve gevşeme arsındaki farklar görülür. Bu sayede stresliyken bedenin durumu hakkında bilgi sahibi olunur. Gevşeme ile beden rahatlar ve huzurlu duygular hissedilir.

SONUÇ

Sağlık okuryazarlığının sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını etkilediği, bu etkinin yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Buna sebeple, sağlık okuryazarlık seviyesi yeterli olan bireylerin, sağlığını geliştirmeye yönelik davranış sergilemede daha etkin ve atılgan oldukları, sigara ve alkol gibi bağımlılık yaratacak şeylerin tüketimlerinin daha az olduğu, daha sık fiziksel aktivitede bulundukları, daha düzenli beslenme alışkanlıklarına sahip oldukları, kaygı düzeylerinin daha düşük olduğu ve kişiler arası ilişkilerinin daha iyi olduğu tespit edilmiştir. Bu bilgiler doğrultusunda  bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları göstermeleri için sağlık okur yazarlık seviyesinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bireyin sağlık okuryazarlık düzeyinin yüksek olması bireyin sağlık konusunda bilinçli olmasını sağlayacak ve birey, sağlık durumunu olumsuz yönde etkileyecek durumlardan kaçınacaktır. Bu durumda bireyin sağlık düzeyi gelişecek ve uzun süreli tüm bireylerin sağlık düzeyinin gelişmesiyle beraber toplumun sağlık düzeyi gelişecek ve bu anlamda bir kalkınma yaşanacaktır. Sağlık okuryazarlığı yalnızca bireysel olarak değil, toplumsal anlamda da önemli katkılar sağlamaktadır. Toplumun sağlık okuryazarlığı konusunda bilinçlendirilmesinin, bu anlamda eğitimler düzenlenmesinin, toplum ve ülke bazında sağlık düzeyinde olumlu gelişmeler sağlayacağı düşünülmektedir. Birey, aile ve topluma yönelik sağlık okuryazarlığı ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına yönelik eğitimler düzenlenmeli ve erken yaşta bu yönler geliştirilmelidir.

Onur SAF

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz